Ομιλία Υπουργού Οικονομίας, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας στο Εθνικό Συμβούλιο Καταναλωτών και Αγοράς (ΕΣΚΑ)

Τετάρτη 26.01.2010

Κυρίες και Κύριοι,

Με ιδιαίτερη χαρά παρίσταμαι σήμερα στις εργασίες του Εθνικού Συμβουλίου Καταναλωτών και Αγοράς, ενός σημαντικού θεσμού που μπορεί να συνεισφέρει πολλά στην θωράκιση της πολιτικής προστασίας του καταναλωτή, όσο και στην ομαλή, και χωρίς στρεβλώσεις, λειτουργία της αγοράς. Η λειτουργία του θεσμού αυτού αποδεικνύει ότι Πολιτεία και παραγωγικοί φορείς πρέπει και μπορούν να συνεργαστούν μαζί για να αντιμετωπίσουν που είναι κοινές σε όλους μας.

Για την Κυβέρνηση η αποτελεσματική εποπτεία της αγοράς, η αποτροπή στρεβλώσεων που λειτουργούν σε βάρος του υγιούς ανταγωνισμού και των καταναλωτών, και η δημιουργία ενός ισχυρού πλέγματος πολιτικών προστασίας του καταναλωτή αποτελεί βασική προτεραιότητα. Αποτελεί βασικό προαπαιτούμενο ώστε κάθε πολιτική που σχεδιάζουμε να λειτουργεί προς όφελος του πολίτη, προς όφελος της πραγματικής οικονομίας, προς όφελος της ανάπτυξης του τόπου. Η προώθηση πολιτικών για την ανάπτυξη και η κατεύθυνση όλων των εργαλείων πολιτικής που διαθέτουμε προς αυτή την κατεύθυνση, δεν θα πιάσει τόπο, ούτε θα φέρει το επιθυμητό αναπτυξιακό αποτέλεσμα, εάν δεν διασφαλίσουμε ότι η αγορά λειτουργεί χωρίς στρεβλώσεις και ότι οι καταναλωτές προστατεύονται επαρκώς από αθέμιτες χρεώσεις και καταχρηστικές πρακτικές.

Κυρίες και Κύριοι,

Ο καταναλωτής αποτελεί βασική μονάδα της παραγωγικής και οικονομικής ζωής. Γι’ αυτό και η στήριξη της αγοραστικής του δύναμης, η προστασία του οικογενειακού του προϋπολογισμού, και η διασφάλιση αποτελεσματικής πρόσβασή του σε αγαθά και υπηρεσίες, στηρίζουν την πραγματική οικονομία, τονώνουν την αγορά και αναθερμαίνουν την οικονομική δραστηριότητα. Το ίδιο και η λειτουργία θεσμών που δεν τον καταδυναστεύουν, αλλά τον εξυπηρετούν.

Ιδιαίτερα στη σημερινή δύσκολη οικονομική συγκυρία, όπου η κρίση πλήττει τους πάντες, έχουμε χρέος όσο ποτέ να μην επιτρέψουμε το κόστος της κρίσης να το πληρώσουν οι πολίτες, οι παραγωγικές και δημιουργικές δυνάμεις του τόπου. Αντιθέτως, οι παραγωγικές και δημιουργικές δυνάμεις του τόπου χρειάζεται να στηριχθούν για να μπορέσουμε να βγούμε από τη κρίση το συντομότερο δυνατό. Η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση, ανέδειξε άλλωστε την ανάγκη για αποτελεσματικότερη εποπτεία της αγοράς, ώστε να λειτουργεί ο υγιής ανταγωνισμός και να αποτρέπονται φαινόμενα ασυδοσίας που τελικά πλήττουν τον οικονομικό και κοινωνικό ιστό της χώρας.

Κυρίες και Κύριοι,

Από την πρώτη στιγμή που αναλάβαμε τη διακυβέρνηση της χώρας θέσαμε ως βασικές προτεραιότητες τη λήψη μέτρων που θα ενισχύσουν τη διαφάνεια και τον ανταγωνισμό στην αγορά και που θα ανακουφίσουν τους καταναλωτές, που πλήττονται λόγω της κρίσης.

Προς την κατεύθυνση αυτή εγκαινιάσαμε ήδη το Παρατηρητήριο Τιμών. Πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο πληροφοριακό σύστημα που λειτουργεί στη Γενική Γραμματεία Εμπορίου του Υπουργείου Οικονομίας, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας και το οποίο δίνει τη δυνατότητα σε όλους τους καταναλωτές να ενημερώνονται καθημερινά για τις τιμές πάνω από 1.000 προϊόντων και υπηρεσιών, από 1200 περίπου σημεία πώλησης σε ολόκληρη τη χώρα. Το Παρατηρητήριο Τιμών, μέσα από μια σχετικά απλή και εύχρηστη διαδικασία, δίνει ουσιαστικά τη δυνατότητα στους καταναλωτές να έχουν μια ολοκληρωμένη πληροφόρηση για τις τιμές της αγοράς και να γίνουν τελικά αυτοί οι ρυθμιστές της αγοράς. Είναι διαθέσιμο μέσω μία διαδικτυακής πύλης την οποία δημιουργήσαμε, αλλά και μέσω ειδικών infokiosks που θα επεκταθούν σταδιακά σε όλη την Ελλάδα.

Το Παρατηρητήριο Τιμών είναι ένα σημαντικό εργαλείο για τη θωράκιση των καταναλωτών απέναντι στην ακρίβεια, καθώς ο καταναλωτή βλέπει, συγκρίνει, επιλέγει. Προσβλέπουμε και θα αξιοποιήσουμε κάθε γόνιμη παρατήρησή σας προκειμένου να εδραιώσουμε τη λειτουργία του στο καταναλωτικό κοινό, να την κάνουμε πιο ουσιαστική και αποτελεσματική.

Ταυτόχρονα, προχωράμε σε ενίσχυση της Επιτροπής Ανταγωνισμού και στη δημιουργία υπηρεσίας καταπολέμησης των καρτέλ.

Εξάλλου, ψηφίστηκε στη Βουλή, με ευρεία πλειοψηφία, το σχέδιο νόμου για τη ρύθμιση των οφειλών των επιχειρήσεων, επαγγελματιών και αγροτών. Με τις ρυθμίσεις που προβλέπονται, ο νόμος παρέχει ένα σημαντικό εργαλείο για να ενισχύσουν τη ρευστότητά τους και να μπορέσουν να διατηρήσουν, εν μέσω κρίσης, τη βιωσιμότητά τους. Επίσης, με τις αλλαγές που προβλέπονται στον ΤΕΙΡΕΣΙΑ, βάζουμε τέλος σε αδικαιολόγητους και μακρόχρονους αποκλεισμούς οφειλετών από την οικονομική ζωή, παρέχοντας ένα σημαντικό στήριγμα προς τους καταναλωτές.

Με το μέτρο της «αμνηστίας», της διαγραφής δηλαδή των δυσμενών δεδομένων για όσους έχουν τακτοποιήσει ή θα τακτοποιήσουν εντός ορισμένου χρόνου τις οφειλές τους, αποτρέπουμε αδικαιολόγητους αποκλεισμούς επιχειρήσεων και καταναλωτών από τη συμμετοχή στην οικονομική ζωή. Το μέτρο είναι έκτακτο και λαμβάνεται λόγω της κρίσης.

Επιπλέον, αναθεωρούνται προς τα κάτω τα χρονικά όρια διαγραφής δυσμενών καταχωρήσεων και αυξάνονται τα όρια των ποσών κάτω από τα οποία δεν γίνονται καταχωρήσεις.

Τις επόμενες ημέρες  καταθέτουμε προς ψήφιση και  το σχέδιο νόμου για τη ρύθμιση των οφειλών των υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων. Το σχέδιο αφορά τους καταναλωτές αλλά και τους επαγγελματίες που δεν έχουν πτωχευτική ικανότητα. Πρόκειται για ένα σχέδιο που διαμορφώθηκε μετά από μια μεγάλη σε διάρκεια και πρωτόγνωρη σε συμμετοχή διαβούλευση. Το περιεχόμενό του επηρεάσατε, σε καίρια μάλιστα σημεία, και όλοι εσείς με παρατηρήσεις που υποβάλλατε. Το σχέδιο νόμου αντιμετωπίζει τη μάστιγα της υπερχρέωσης κατά τρόπο  καίριο, ουσιαστικό, θεσμικό, σύμφωνα με τις επιταγές ενός σύγχρονου κοινωνικού κράτους δικαίου. Είμαστε μια από τις τελευταίες ανεπτυγμένες χώρες που δεν έχουν υιοθετήσει αντίστοιχη νομοθετική πρωτοβουλία, και με την πρωτοβουλία μας αυτή εναρμονιζόμαστε με τις διεθνείς πρακτικές.  

Γνωρίζουμε όλοι ότι πολλά  σήμερα νοικοκυριά έχουν υπερχρεωθεί σε τέτοιο βαθμό που δεν έχουν πλέον τη δυνατότητα να εξυπηρετήσουν τα χρέη τους. Μοιραία οδηγούνται στην περιθωριοποίηση, καθώς δεν διαθέτουν σοβαρή αγοραστική δύναμη και  δυνατότητα απεγκλωβισμού από την υπερχρέωση. Δεν είναι σε θέση να σχεδιάσουν, επομένως, τη συμμετοχή τους στην οικονομική και κοινωνική ζωή. Το σχέδιο νόμου  δίνει τη δυνατότητα ανατροπής αυτής της κατάστασης ομηρίας. Διότι με τον να παρατείνουμε αυτή  την κατάσταση ομηρίας κανείς μας δεν κερδίζει, ούτε οι οφειλέτες, ούτε το χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Με τις διαδικασίες και τους θεσμούς που εισάγει το σχέδιο νόμου, οι υπερχρεωμένοι πολίτες που έχουν αποδεδειγμένη και μόνιμη αδυναμία να εξυπηρετήσουν τα χρέη τους, θα μπορούν να ρυθμίσουν την εξόφλησή τους και να απαλλαγούν από σημαντικό μέρος των χρεών τους, εφόσον εξυπηρετήσουν με βάση το εισόδημα από την εργασία τους και τη ρευστοποίηση των τυχόν υπαρχόντων περιουσιακών στοιχείων ένα μέρος αυτών που καθορίζεται από το Δικαστήριο.

Με τη ψήφιση του σχεδίου νόμου θα εκδώσουμε τις αναγκαίες Υπουργικές Αποφάσεις, καθώς και τα πρότυπα έντυπα με βάση τα οποία θα συντάσσονται από τους οφειλέτες οι καταστάσεις των πιστωτών και τα σχέδια διευθέτησης των οφειλών. Είναι σημαντικό, και θέλω να το τονίσω αυτό, να επιδείξουμε σημαντική ετοιμότητα ως Υπουργείο ώστε να επιτύχουμε την αποτελεσματικότερη δυνατή εφαρμογή των νέων αυτών νομοθετικών πρωτοβουλιών. Είναι σημαντικό γι’ αυτό, να υπάρξει ενημέρωση όλων των πολιτών ώστε να καθοδηγηθούν σωστά και χωρίς κόστος στην αξιοποίηση των ρυθμίσεών τους. Γι’ αυτό το Υπουργείο εκδίδει ενημερωτικά έντυπα και οργανώνει τη λειτουργία τηλεφωνικής γραμμής για την παροχή πληροφοριών.

Η Γενική Γραμματεία Καταναλωτή  θα αναλάβει πρωτοβουλίες για την εκπαίδευση των φορέων που αναλαμβάνουν ρόλο στον εξώδικο συμβιβασμό και την ανταλλαγή εμπειριών. Μεριμνούμε ώστε η Γενική Γραμματεία Καταναλωτή να είναι σε θέση να οργανώσει και θα ενθαρρύνει προγράμματα παροχής συμβουλών σε καταναλωτές για θέματα υπερχρέωσης και αξιοποίησης του νέου θεσμικού πλαισίου. Προωθούμε για το σκοπό αυτό τη  διαμόρφωση ενός μόνιμου δικτύου παροχής συμβουλών προς υπερχρεωμένους πολίτες, στο οποίο θα μπορούσαν να ενταχθούν και οι ενώσεις καταναλωτών. Στόχος μας μάλιστα είναι να ενταχθεί το εν λόγω δίκτυο στις δράσεις που θα χρηματοδοτηθούν από το ΕΣΠΑ. 

Θα ήθελα ιδιαίτερα στο σημείο αυτό να τονίσω το  ρόλο και την ευθύνη που  απονέμει το σχέδιο νόμου στο Συνήγορο του Καταναλωτή και τις Ενώσεις Καταναλωτών για την επίτευξη του εξωδικαστικού συμβιβασμού.

Κυρίες και Κύριοι,

Το επόμενο δίμηνο, θα δώσουμε προς διαβούλευση το τρίτο σχέδιο νόμου για τη διαφάνεια στις τραπεζικές συναλλαγές. Σκοπός του σχεδίου  είναι η αντιμετώπιση των καταχρηστικών πρακτικών και η προαγωγή της διαφάνειας και του ανταγωνισμού. Θα υπάρξει ένα ευρύ φάσμα ρυθμίσεων, που στόχο έχουν να καθιερώσουν την αρχή του υπεύθυνου δανεισμού και να ενισχύσουν τη διαφάνεια. Είναι στόχοι που όλοι συμμεριζόμαστε και όλοι επιδιώκουμε.

Η νέα αυτή νομοθετική πρωτοβουλία θα περιλαμβάνει ζητήματα που έχουν να κάνουν με:

- τις διάφορες κρυφές χρεώσεις που επιβάλλονται μέσα από τα ψιλά γράμματα  και        προσαυξάνουν το κόστος της πίστωσης

- τη διαφάνεια στη διαμόρφωση του κυμαινόμενου επιτοκίου

- τη ρύθμιση του δικαιώματος της πρόωρης εξόφλησης του δανείου, με σκοπό ιδίως την αποτροπή των υπερβολικών χρεώσεων που επιβάλλονται σήμερα  στα δάνεια με σταθερό επιτόκιο

- τη βελτίωση του ισχύοντος καθεστώτος σχετικά με τους πλειστηριασμούς.

- την ουσιαστική ενίσχυση της προστασίας των οφειλετών από αθέμιτες εισπρακτικές παρενοχλήσεις και μεθοδεύσεις.

Όλες αυτές οι ρυθμίσεις, θα αποτελέσουν, όπως είπα, αντικείμενο διαλόγου με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, τόσο με τις καταναλωτικές οργανώσεις, όσο και με την Ελληνική Ένωση Τραπεζών. Στόχος μας σε κάθε περίπτωση είναι να παράγουμε νομοθετικές ρυθμίσεις που απαντάνε σε πραγματικά προβλήματα και οι οποίες είναι λειτουργικά εφαρμόσιμες. Για το λόγο αυτό, η εποικοδομητική συμμετοχή όλων σας στην προσπάθεια αυτή είναι απολύτως αναγκαία.

Κυρίες και Κύριοι,

Τις επόμενες ημέρες καταθέτουμε προς επεξεργασία σχέδιο προεδρικού διατάγματος σχετικά με την ενσωμάτωση της κοινοτικής οδηγίας 2007/64/EK για τις υπηρεσίες πληρωμών και τους φορείς παροχής υπηρεσιών πληρωμών, η οποία θα διασφαλίσει ένα υψηλότερο επίπεδο προστασίας στους χρήστες των υπηρεσιών αυτών.  

Θα ακολουθήσει, στις αρχές Μαρτίου,  η ενσωμάτωση της κοινοτικής οδηγίας για την καταναλωτική πίστη. Η  οδηγία αυτή δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη διασφάλιση της πληροφόρησης του καταναλωτή τόσο πριν όσο και κατά τη σύμβαση, ιδίως για τα οικονομικά στοιχεία της πίστωσης, ενώ εισάγει και κανόνες υπεύθυνου δανεισμού. Η ενσωμάτωσή της, σε συνάρτηση με την εισαγωγή του σχεδίου για τη διαφάνεια στις τραπεζικές συναλλαγές θα συνεισφέρει σε μία πολύπλευρη και ουσιαστική προστασία των καταναλωτών   στο τομέα της καταναλωτικής πίστης.

Μέσα στο πρώτο εξάμηνο του έτους θα δώσουμε προς διαβούλευση και σχέδιο νόμου για τη διαφάνεια στην παροχή των ασφαλιστικών υπηρεσιών. Αυτό είναι πλέον απαραίτητο,  προκειμένου να ενισχυθεί, μετά και τις τελευταίες εξελίξεις από την πτώχευση εταιρειών,  η εμπιστοσύνη των καταναλωτών στην ιδιωτική ασφάλιση. Οι ρυθμίσεις θα αποβλέπουν στη διασφάλιση αποτελεσματικής ενημέρωσης του ασφαλισμένου πάνω σε κρίσιμα στοιχεία του ασφαλιστικού προϊόντος, η οποία με το ισχύον σήμερα καθεστώς δεν διασφαλίζεται. Έτσι λ.χ., σήμερα,  ο ασφαλισμένος δεν ενημερώνεται για το πραγματικό κόστος που έχει η ασφάλιση ζωής. Το αποτέλεσμα είναι το κόστος αυτό να μένει εκτός ανταγωνισμού και να είναι αδικαιολόγητα υψηλό. Εξάλλου, τα τελευταία χρόνια, πωλούνται μέσα από την ασφαλιστική αγορά επενδυτικά κατά βάση προϊόντα, δίχως να ισχύουν οι αυστηρότερες υποχρεώσεις ενημέρωσης και διαφώτισης του πελάτη που ισχύουν για τις εταιρείες παροχής επενδυτικών υπηρεσιών ή τις τράπεζες όταν πωλούν επενδυτικά προϊόντα. Θα πρέπει για το λόγο αυτό να προβλεφθούν αντίστοιχοι κανόνες και στον ασφαλιστικό τομέα.

Κυρίες και Κύριοι,

Έχουν περάσει 15 χρόνια από τότε που εισήχθη ο νόμος για την προστασία των καταναλωτών, ο  νόμος 2251/94. Έχει φθάσει πλέον η στιγμή, μετά και την εμπειρία που έχει συγκεντρωθεί από τη μέχρι σήμερα εφαρμογή του, να προχωρήσουμε σε σημαντικές βελτιώσεις. Το 2007 επιχειρήθηκε μία τροποποίηση του νόμου αυτού από τη κυβέρνηση της Ν.Δ., η οποία ωστόσο  περιορίστηκε  κυρίως στην παθητική ενσωμάτωση ορισμένων οδηγιών και ήταν κατά τα λοιπά αμφιλεγόμενη και κατώτερη των προσδοκιών. Με την τροποποίηση και συμπλήρωση του νόμου 2251/94 που σχεδιάζουμε, θα διευκολύνουμε τη δυνατότητα, με απλές και ανέξοδες διαδικασίες, αποζημίωσης των καταναλωτών από παράνομες συμπεριφορές των προμηθευτών.

Επίσης, προχωράμε στην αναμόρφωση του Εθνικού Συμβουλίου Καταναλωτών και Αγοράς ώστε να γίνει πιο ευέλικτο, λειτουργικό και αντιπροσωπευτικό για την αποστολή που οφείλει να έχει. Συγκεκριμένα, ενσωματώνουμε τις κοινοτικές συστάσεις για τις αρχές διαμεσολάβησης, τις οποίες θα πρέπει να ακολουθούν όλα τα όργανα από οποιονδήποτε και αν έχουν ιδρυθεί, που παρέχουν αντίστοιχες υπηρεσίες. Με το εν λόγω  σχέδιο νόμου θα αναβαθμίσουμε και το θεσμό του Συνηγόρου του Καταναλωτή.

Κυρίες και Κύριοι,

Η εφαρμογή αυτών των πολιτικών που σχεδιάζουμε απαιτεί ενίσχυση και αναβάθμιση της ίδιας της Γενικής Γραμματείας Καταναλωτή.

Θα ενισχύσουμε και θα διευρύνουμε τις αρμοδιότητες και την οργάνωση της Γενικής Γραμματείας Καταναλωτή.  Η ανάπτυξη του επιτελικού της ρόλου στην ενημέρωση, πληροφόρηση και εκπαίδευση των καταναλωτών προϋποθέτει διεύρυνση της στελέχωσής της. Υπάρχουν, εξάλλου, σήμερα κενά εποπτείας σε κρίσιμους τομείς, ιδίως στον τομέα των υπηρεσιών, τα οποία η Γενική Γραμματεία Καταναλωτή είναι πλέον σε θέση να καλύψει. Για παράδειγμα, οι επαγγελματίες, αν και βρίσκονται σε δυσχερή και ανάλογη με αυτή των καταναλωτών διαπραγματευτική θέση απέναντι σε προμηθευτές, δεν έχουν μέχρι σήμερα τη δική τους υπηρεσία προστασίας.

Στόχος μας είναι η Γενική Γραμματεία Καταναλωτή να καθιερωθεί  ως η αρμόδια εκείνη αρχή που θα έχει την ευθύνη της  διαφύλαξης των δικαιωμάτων όλων των πελατών, είτε είναι καταναλωτές είτε επαγγελματίες.  

Προς αυτή την κατεύθυνση, κρίσιμο ρόλο θα παίξει και η ενίσχυση του καταναλωτικού κινήματος.  Δεν μπορεί να υπάρξει αποτελεσματική εποπτεία στην αγορά χωρίς τη συμμετοχή και σύμπραξη των ίδιων των καταναλωτών και των εκπροσώπων τους. Καταναλωτικές οργανώσεις που θα είναι αυτόνομες και επιστημονικά άρτια οργανωμένες, ώστε να επιτελούν αποτελεσματικά το ρόλο τους.

Οι πολιτικές του Υπουργείου μας θα δώσουν, πιστεύουμε,  νέες ευκαιρίες στις ενώσεις καταναλωτών να ενισχύσουν την εξωστρέφειά τους, να βελτιώσουν τις υποδομές τους, να διεκδικήσουν και να αναπτύξουν αναβαθμισμένους ρόλους και δράσεις για την προστασία των καταναλωτών. Για το σκοπό αυτό θα επιδιώξουμε τη συμμετοχή και ενώσεων καταναλωτών που θα εκπληρώνουν τις ανάλογες προϋποθέσεις σε προγράμματα του ΕΣΠΑ για πολιτικές καταναλωτή.

Εξάλλου, ακριβώς για να διαφυλάξουμε την αυτονομία του καταναλωτικού κινήματος, θα θεσπίσουμε, μετά και από διάλογο με τις ενώσεις, διαδικασίες και κριτήρια χρηματοδότησης των ενώσεων καταναλωτών με σκοπό την αντικειμενική, ουσιαστική και ανάλογη με τη δράση της κάθε ένωσης κατανομή της χρηματοδότησης. Οι σχετικές αποφάσεις θα δημοσιεύονται στο διαδίκτυο μαζί με όλα τα στοιχεία επί των οποίων αυτές στηρίχτηκαν.

Με την ευκαιρία, θα ήθελα να σας αναφέρω ότι την 15.3.2010 με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα του Καταναλωτή θα οργανώσουμε στην Αθήνα ημερίδα με έμφαση στα προβλήματα των καταναλωτών στην περίοδο οικονομικής κρίσης και συζήτηση για τις πολιτικές προστασίας τους.

Κυρίες και Κύριοι,

Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω που είστε σήμερα εδώ και προσβλέπω στη στενή συνεργασία με το Εθνικό Συμβούλιο Καταναλωτών και Αγοράς για τον καλύτερο δυνατό σχεδιασμό των πολιτικών που προωθούμε και την αποτελεσματικότερη δυνατή εφαρμογή τους.

Σας ευχαριστώ.